تورج نگهبان نعیم

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : مردان موسیقی سنتی و نوین ایران (جلد سوم)

سخن از شاعر و ترانه‏سرایى دلسوخته و موفق است كه متجاوز از بیست و پنج سال ترانه‏سرایى را پشت سر دارد و خدمات گرانبها و باارزشى به فرهنگ و هنر و طرز صحیح ترانه‏سرایى كرده است. تورج نگهبان، در سال 1311 شمسى در شهر اهواز سرزمینى كه مردمانش مانند آب و هواى آن دیار خون‏گرم و بامحبت و باصفا هستند، دیده به جهان گشود. تحصیل ابتدایى را در دبستان شرافت خرمشهر و تحصیلات متوسطه را در تهران دبیرستان فیروز بهرام، تحصیلات دانشگاهى را در دانشگاه تهران: از سال 1334 -37 دانشكده ادبیات و زبان‏هاى خارجى رشته ادبیات انگلیسى، از سال 1337 -39 دانشكده حقوق، از سال 1341 -44 دانشكده ادبیات و علوم انسانى رشته علوم اجتماعى، از سال 1348 -50 در همین دانشكده رشته فوق‏لیسانس جامعه شناسى را كه آخرین مدرك تحصیلى وى از دانشگاه تهران مى‏باشد به پایان رسانید. تورج نگهبان، ترانه‏سرایى را از سال 1328 با شعرى كه بر روى آهنگ هنرمند ارجمند مهندس همایون خرم سرود و در ساعت یك بعدازظهر به طور زنده در برنامه خدمات اجتماعى پخش شد آغاز كرد. در همان اوان ترانه دیگرى روى آهنگ مسعود میثاقیان آهنگساز و نوازنده سنتور ساخت كه با صداى گرم منوچهر همایون‏پور اجرا و پخش گردید. این ترانه سال‏ها بعد نیز در برنامه گلها توسط استاد حسن كسایى هنرمند شایسته نى و خانم ناهید دایى جواد مجددا اجرا شد. در همین سال‏ها مهندس همایون‏خرم با همكارى یكى از دوستانش به نام البرز نیكپور و زنده‏یاد استاد محمود كریمى پژوهشگر ردیف‏هاى اصیل ایرانى و دو سه نفر دیگر از همكلاسى‏هایش یك اركستر خانوادگى در منزل تشكیل داده بود و آهنگ‏هایى مى‏ساخت كه شعرهایش را تورج نگهبان مى‏سرود و بیشتر در رادیو ژاندارمرى كه آن سال‏ها، در روز چند ساعتى برنامه پخش مى‏كرد به طور زنده اجرا مى‏شد. (لازم به گفتن است كه خیلى از مشاهیر بعدى در زمینه‏هاى موسیقى و شعر فعالیت خود را از این رادیو آغاز كردند.) مدت زمانى كوتاه، پس از این ماجرا، بنا به دعوت امین‏اله رشیدى، خواننده رسمى و بافرهنگ رادیو تهران، كه اغلب ترانه‏هایى را كه مى‏خواند شخصاً آهنگ و شعرش را مى‏ساخت، همكارى آغاز كرد و اشعار ترانه‏هاى رشیدى را سرود. نت‏هاى تعدادى از ترانه‏هاى مزبور كه محصول این دوره از همكارى‏هاى آن دو هنرمند بود، در مجلات موزیك و موسیقى رادیو ایران چاپ و منتشر گردید. تورج نگهبان، همزمان با سرودن ترانه براى امین‏اللَّه رشیدى، ترانه‏هایى نیز براى خانم مرضیه سرود كه از اولین ترانه‏هاى ایشان پس از اجراى آهنگ‏هاى شیدا و عارف مى‏باشد. این ترانه‏ها با آهنگ‏هاى هنرمندانى نظیر عباس شاپورى، مجید وفادار، همایون‏خرم، پرویز یاحقى، حبیب‏اللَّه بدیعى، على تجویدى، عبداللَّه جهان‏پناه، نصراللَّه زرین‏پنجه، انوشیروان روحانى و... همراه بود كه عموماً از ترانه‏هاى موفق و مشهور زمان خود بود و راه را براى همكارى با سایر خوانندگان و آهنگسازان هموار نمود و موجب گردید كه تا آن روزگار در راستاى خوانندگى صاحب نام بودند دنبال كند و بیش از 700 ترانه براى خوانندگانى چون : خانم‏ها ملوك ضرابى، دلكش، مرضیه، الهه، فرح، آذر هما، پروین، پوران، یاسمین، عهدیه، مهستى، هایده و آقایان، بنان، ایرج، وفایى، گلپایگانى، داریوش رفیعى، محمد نورى بسازد كه تماما در آرشیو رادیو تلویزیون موجود است. تورج نگهبان، همكارى خود را با برنامه گلها از سال 1340 آغاز كرد و از همكاران همیشگى آن برنامه بود. تورج نگهبان، از میان ترانه‏هایى كه با صداى خوانندگان نامبرده روى آهنگ‏هاى آهنگسازانى مثل: عباس شاپورى، حبیب‏اللَّه بدیعى، على تجویدى، پرویز یاحقى، مهندس همایون خرم، مجید وفادار، عبداللَّه جهان‏پناه و...سروده است ترانه‏اى را كه هیچگاه فراموش نمى كند ترانه «بیگانه» است كه با صداى پوران روى آهنگ عباس شاپورى هنرمند بزرگ و شایسته گذاشته شد كه آهنگهاى این آهنگساز را هر خواننده‏اى خواند به قول معروف یكشبه راه صد ساله پیمود. لازم به یادآورى است كه مضمون ترانه، قصه جدایى تأثرانگیز این زوج هنرمند را بیان مى‏كند و از اعجایب این كه این آهنگ هیچگاه كهنه یا از خاطره‏ها محو نشده و تازگى خود را همچنان حفظ نموده است. تورج نگهبان، از سال 1337 -41 معاون اداره مطبوعات اداره كل انتشارات و رادیو، و در سال‏هاى 1341 -57 سرپرست روابط عمومى و انتشارات سازمان صنایع دستى ایران بوده و این اواخر دست‏اندر كار انتشار مجله «دستاورد» در زمینه هنرهاى دستى ایران و نیز انتشار مجله «صدا» كه روى نوار كاست ضبط و منتشر مى شد، بوده است. وى سال‏ها، كار تدریس جامعه‏شناسى عمومى در دانشكده علوم اجتماعى و اقتصادى قزوین به دانشجویان دوره لیسانس، تدریس روش تحقیق در مدرسه عالى مددكارى را به دانشجویان دوره فوق‏دیپلم به عهده داشته است. تورج نگهبان، ترانه‏هاى زیباى در رثاى استاد ابوالحسن صبا و محمودى خوانسارى سروده كه از نظر گرامیتان مى‏گذرد. امیر و راهبر توسن هنر بودى كه هفت شهر زمین را پیاده پیمودى ز «مویه» تو نیستان در آتش غم نسوخت ز بس نواى «مخالف» ز چرخ بشنودى قلندریت بنازم كه در كشاكش فقر به سیم و زر لحظات هنر نیالودى ترا به كنگره عرش نغمه‏خوان بردند كه صادقانه تو میراث‏دار «داودى» غمین مباش اگر خانه تنگ و تاریك است كزى خرابه به میخانه راه بگشودى دگر همیشه بیاساى، خسته‏اى «ایدوست» تویى كه بین من و ما دمى نیاسودى همیشه یاد تو اى خوب رفته بخیر بخوان فسونگر محمود باز «محمودى» تقدیم به روان پاك دوست هنرمندم زنده‏یاد محمودى خوانسارى تورج نگهبان تهران اردیبهشت 1366 «كاروان» افتاده فروغى سیمین بر ساحل نخلستانى دیگر نبود آثارى زآن نیمه شب طوفانى گشته درخشان كاروان زآن همه نور افشانى (2 مرتبه) مه داده صفا بسواحل كارون از دیدن آن شده شورم از حد فزون جلوه‏كنان مى‏گذرد قایقى از دور مى‏فكند در سر سودایى من شور رنگ طلایى زده گویى بصد افسون پرتو فانوس بلم بر همه كارون كارون تو جهان صفایى جارى ز بهشت خدایى (2 مرتبه) دل بستانى- جان بفزایى ارزش هر قطره است از در و گوهر افزون زاده خاك وطن اى چشمه زر كارون جان نبخشى- بر هامون در مرگ استاد ابوالحسن صبا بزرگ مرد موسیقى ایران سروده شد تورج نگهبان مرگ هنرمند خاموش شد آن شمع كه در محفل ما بود پژمرده شد آن لاله كه یك سینه صفا بود گلچین طبیعت گل گلراز هنر چید دستش شكند این‏همه بى‏ذوق چرا بود اى مهر فروزنده كه خاموش شد امروز تابنده فروغ هنر كشور ما بود بر بام فلك رفت چو زین دام رها گشت جایش بچنان قدر و هنر نزد خدا بود تا بود نگهبان هنر بود و نمیرد هركس كه در این پرده هماهنگ صبا بود